Kayseri’de Bir Kış Akşamı: İçimde Biriken Sessizlik
Daha Fazlası İçin: Kanlıca mantarı neye iyi gelir ?
Kayseri’nin kışı her zaman sert olur ama bu yıl başka bir soğuk vardı havada; insanın içine işleyen, sadece montla değil düşüncelerle de üşüten bir soğuk. 25 yaşındayım ve uzun zamandır günlük tutuyorum. Sayfalar dolusu cümlelerim var ama bazı günler hiçbir kelime yetmiyor hissettiklerimi taşımaya.
O akşam, evin penceresinden dışarı bakarken karın yavaş yavaş şehri kapladığını görüyordum. Sokak lambalarının altında parlayan beyazlık, içimdeki karışıklığı biraz daha görünür hale getiriyordu. Çünkü o gün sadece bir olay yaşamamıştım; bir şeyin “doğru” olup olmadığını sorgulamama sebep olan bir durumun tam ortasında kalmıştım.
Bir Evrak, Bir Cümle ve Başlayan Soru
Her şey basit bir evrak işiyle başladı. Küçük bir yanlış anlaşılma, eksik bir imza ve ertelenen bir başvuru… Ama mesele aslında evrak değildi, bunu o an bile hissediyordum. Memur masanın arkasında bana bakmadan konuştu:
“Kanun böyle, yapacak bir şey yok.”
O cümle, sanki odadaki havayı değiştirdi. Kanun… Bu kelime çocukluğumdan beri hep sert, kesin ve değişmez bir şey gibi öğretilmişti bana. Ama o an içimde tuhaf bir çatlak oluştu. Çünkü önümde duran durum, bana sadece yazılı bir kuralın değil, insanın da olduğunu söylüyordu.
O gece eve döndüğümde defterimi açtım. İlk cümleyi yazamadım uzun süre. İçimde tek bir soru dönüp duruyordu: Kanunun özü ve sözü ne anlama gelir?
Kanunun Sözünü Öğrenmek
Okulda bize öğretilen şey açıktı: Kanunun sözü, metnin kendisidir. Yazılı olan neyse odur. Kelimeler, cümleler, maddeler… Değiştirilemez ve yorumlanamaz gibi duran bir yapı.
Ama hayat, okul kitapları gibi işlemiyor. Bunu Kayseri’nin kalabalık bir devlet dairesinde, sıra bekleyen insanların yüzlerinde görüyorsun. Herkes bir çözüm arıyor ama herkes aynı duvara çarpıyor: “madde böyle diyor.”
Ben de o gün o duvara çarptım. Kanunun sözü, bana bir kapının neden kapalı olduğunu anlatıyordu ama o kapının ardında kimlerin kaldığını söylemiyordu.
Kanunun Özüne Dokunan An
Birkaç gün sonra aynı konuya dair küçük bir detay daha öğrendim. Aslında durum esnetilebilirmiş, niyet ve amaç göz önüne alınabilirmiş. Bir memur, daha deneyimli olanı, bana sakin bir sesle şunu söyledi:
“Kanunun sadece sözüne değil, özüne de bakılır bazen.”
İşte o an içimde bir şey kıpırdadı. Çünkü “öz” kelimesi bana ilk kez bu kadar gerçek gelmişti. Özü, sadece yazılı olan değil; neden yazıldığıydı. Bir kanunun insanları korumak için mi, düzen sağlamak için mi, yoksa sadece bir prosedürü tamamlamak için mi var olduğunu düşünmekti.
Eve döndüğümde dışarıdaki kar daha da yoğunlaşmıştı. Sanki şehir sessizliğe gömülmüş, sadece benim zihnim gürültü yapıyordu. Defterime uzun uzun yazdım. İlk kez kanunları bir korku unsuru olarak değil, insanı anlamaya çalışan bir sistem gibi düşünmeye başladım.
Ama yine de içimde bir kırgınlık vardı. Çünkü her “öz” her zaman görülmüyordu.
Bir Dostun Hikâyesi ve İçimde Büyüyen Sıkışmışlık
Bir hafta sonra yakın bir arkadaşımın başına benzer bir şey geldi. Küçük bir trafik cezası, yanlış değerlendirme ve geri alınmayan bir karar… Onun yüzündeki çaresizliği görünce kendi içimdeki düğüm daha da sıkılaştı.
Birlikte oturduk, uzun uzun konuştuk. O sinirliydi, ben ise sessizdim. Çünkü ilk defa bir şeyin farkına varıyordum: Kanunun sözü herkese eşit mesafede duruyor gibi görünse de, hayatın özü her zaman o kadar düz değil.
O an içimde hem hayal kırıklığı hem de garip bir anlayış vardı. Hayal kırıklığım, sistemin bazen insanı görmemesindendi. Anlayışım ise, o sistemin tamamen kötü olmadığını bilmamdandı.
İkisi arasında sıkışıp kalmıştım.
Defterin Sayfalarında Kendimi Aramak
O gece defterime şunu yazdım: “Belki de kanun, insanı anlamaya çalışırken kendi içinde bir denge kurmaya çalışıyordur.”
Ama yazdığım her cümlenin sonunda başka bir soru çıkıyordu karşıma.
Eğer sadece söz uygulanırsa, adalet her zaman sağlanır mı?
Eğer sadece öz dikkate alınırsa, düzen bozulur mu?
Bu soruların arasında sıkışıp kalmak yorucuydu. Ama bir yandan da büyüttüğünü hissediyordum. Çünkü ilk kez dünyayı siyah ve beyaz olarak değil, gri tonlarıyla görmeye başlamıştım.
İçimdeki Değişim: Kızgınlıktan Anlamaya
Zaman geçtikçe o olayın etkisi azalmadı, sadece şekil değiştirdi. Artık öfke yoktu içimde. Onun yerine daha karmaşık bir duygu vardı: anlayarak kabullenme.
Kanunun sözü, bana sınırları gösteriyordu. Kanunun özü ise o sınırların neden var olduğunu anlatıyordu. Ama hayat, her zaman ikisini aynı anda sunmuyordu.
Bunu kabul etmek kolay değildi.
Bir gün yine o devlet dairesinin önünden geçerken durup uzun süre binaya baktım. İçimde garip bir his vardı. Ne tamamen kızgındım ne de tamamen sakin. Sadece düşünüyordum.
İnsan bazen adaletin sadece bir sonuç değil, bir süreç olduğunu geç fark ediyor.
Kayseri’nin Soğuğunda Bir İç Isınma
Kış ilerledikçe şehir daha da sessizleşti. Ama içimdeki ses azalmadı. Aksine daha net hale geldi.
Bir akşam yürürken, kar altında yürüyen insanların yüzlerine baktım. Kimse mutlu ya da mutsuz görünmüyordu; herkes bir yere yetişmeye çalışıyordu. O an düşündüm: Belki de kanunlar, bu yürüyüşü düzenlemek için var ama yürüyen insanların hikâyesini her zaman göremiyorlar.
O gece defterime uzun bir cümle yazdım:
“Kanunun sözü, yolu çizer; özü ise o yolda kimlerin yürüdüğünü anlamaya çalışır.”
Bu cümleyi yazarken içimde ilk kez bir rahatlama hissettim. Sanki uzun süredir taşıdığım bir yük hafiflemişti.
Son Düşünce: Adaletin İnsan Yüzü
Şimdi geriye dönüp baktığımda, o yaşadığım şeyin sadece bir bürokratik süreç olmadığını daha iyi görüyorum. Bu, benim dünyayı algılama biçimimi değiştiren bir deneyimdi.
Kanunun sözü netti, kesindi, değişmezdi. Ama özü, insanı içine alıyordu; bazen koruyor, bazen zorlayan bir yapısı vardı.
Ve ben artık şunu biliyorum: Hayat sadece kurallardan ibaret değil. Ama kuralsız da değil.
Kayseri’nin o sert kışında öğrendiğim şey, aslında çok basitti ama içime işleyen bir gerçekti: İnsan, kanunun içinde değil; kanun insanın içinde anlam kazanıyor.
O yüzden artık her “yapacak bir şey yok” cümlesini duyduğumda sadece öfke hissetmiyorum. Aynı zamanda şunu da düşünüyorum: Gerçekten hiçbir şey yok mu, yoksa sadece görünmeyen bir “öz” mü var?
Bocu ekibi olarak “Kanunun özü ve sözü ne anlama gelir” konusunu sizlerle paylaşmaktan mutluluk duyduk. Sağlıklı ve mutlu günler!